Τι είναι εκρηκτική ατμόσφαιρα (ATEX)

Εκρηκτική ατμόσφαιρα δημιουργείται όταν εύφλεκτα αέρια, ατμοί ή σκόνες σχηματίζουν με τον αέρα εκρήξιμα μείγματα, ενώ η επικινδυνότητα εξαρτάται από τις συνθήκες λειτουργίας και το περιβάλλον, γεγονός που καθιστά τόσο την εξειδικευμένη εκτίμηση κινδύνου (ή έγγραφο προστασίας από εκρήξεις σύμφωνα με την νομοθεσία) όσο και τον έλεγχο ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων σε περιβάλλον ATEX, απαραίτητα βήματα για να αποφύγουμε επικίνδυνες καταστάσεις στους χώρους εργασίας, όπως το πρόσφατο πολύνεκρο δυστύχημα.

Που συναντώνται

Η παρουσία εκρηκτικών ατμοσφαιρών δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες δραστηριότητες, αλλά απαντάται σε ευρύ φάσμα βιομηχανικών και επαγγελματικών εγκαταστάσεων, όπως ενδεικτικά:

• Αέρια ή ατμοί (gas):χώροι αποθήκευσης και χρήσης υγρών και αερίων καυσίμων, εύφλεκτων διαλυτών, υδρογονανθράκων και πτητικών χημικών ουσιών.
• Εύφλεκτες σκόνες (dust):εγκαταστάσεις επεξεργασίας και διακίνησης υλικών όπως αλεύρι, ζάχαρη, τσιμέντο, όπου αιωρούμενη σκόνη μπορεί να σχηματίσει εκρηκτικά νέφη.

Ποια νομοθεσία καλύπτει την απαίτηση

Το ΠΔ 42/2003 απαιτεί μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του κινδύνου από εκρήξιμες ατμόσφαιρες σε εγκαταστάσεις και χώρους εργασίας και ορίζει ότι οι εργοδότες πρέπει να:

• λαμβάνουν οργανωτικά και τεχνικά μέτρα για την πρόληψη της δημιουργίας εκρηκτικών ατμοσφαιρών,
• παίρνουν μέτρα αποφυγής αναφλέξεων και μέτρα για τον μετριασμό των επιβλαβών συνεπειών μιας έκρηξης,
• αξιολογούν τους κινδύνους που οφείλονται σε εκρήξιμες ατμόσφαιρες,
• κατατάσσουν σε ΖΩΝΕΣ τους χώρους που είναι δυνατό να δημιουργηθούν εκρηκτικές ατμόσφαιρες,
• επισημαίνουν κατάλληλα τους χώρους με το προειδοποιητικό σήμα Εx,
• ορίζουν τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία από εκρήξεις.

Τι περιλαμβάνει η αξιολόγηση των κινδύνων έκρηξης βάση της μελέτης ΑΤΕΧ:

• την εκτίμηση της πιθανότητας ύπαρξης ατυχήματος/ατυχημάτων για κάθε κίνδυνο έκρηξης που έχει καταγραφεί στο προηγούμενο στάδιο,
• την ποιοτική αξιολόγηση κίνδυνων έκρηξης που υπάρχουν στην εγκατάσταση,
• και καταλήγει στην κατηγοριοποίηση των επικινδύνων περιοχών σε ζώνες επικινδυνότητας κατά ΑΤΕΧ σύμφωνα με το Παράρτημα Ι του ΠΔ 42/2003.

Ηλεκτρολογικός κίνδυνος σε περιβάλλον ATEX

Οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις σε περιβάλλον ATEX λειτουργούν υπό αυξημένο επίπεδο κινδύνου λόγω της παρουσίας εκρηκτικών ατμοσφαιρών από αέρια, ατμούς ή σκόνες. Σε αυτές τις συνθήκες, ακόμη και φαινομενικά μικρές ηλεκτρολογικές αποκλίσεις μπορούν να εξελιχθούν σε ενεργές πηγές ανάφλεξης, με άμεσες και μη αναστρέψιμες συνέπειες για την εγκατάσταση και το προσωπικό.

Συνήθεις παράγοντες που αυξάνουν τον ηλεκτρολογικό κίνδυνο σε εγκαταστάσεις ATEX περιλαμβάνουν, ενδεικτικά:

• τη χρήση ή αντικατάσταση ηλεκτρολογικού εξοπλισμού χωρίς τεκμηριωμένη επαλήθευση της καταλληλότητάς του για τη συγκεκριμένη Ζώνη ATEX,
• τη φθορά ή αστοχία καλωδιώσεων, ηλεκτρικών συνδέσεων και στυπιοθλιπτών,
• την απώλεια, αλλοίωση ή διακοπή της ηλεκτρικής συνέχειας των γειώσεων και των ισοδυναμικών συνδέσεων,
• τροποποιήσεις ή επεμβάσεις που δεν καλύπτονται από την εγκεκριμένη μελέτη ή την αρχική αξιολόγηση κινδύνου,
• την έλλειψη ή τη μη συστηματική εφαρμογή τεκμηριωμένων διαδικασιών ελέγχου και επιθεώρησης.

Ρόλος του ηλεκτρολογικού ελέγχου

Σε περιβάλλον ATEX, ο ηλεκτρολογικός έλεγχος δεν αποτελεί τυπική διαδικασία συμμόρφωσης. Αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ηλεκτρολογικής ασφάλειας και της λειτουργικής ακεραιότητας της εγκατάστασης.

Η σειρά προτύπων EN 60079 καθορίζει με σαφή και δεσμευτικό τρόπο τις απαιτήσεις σχεδιασμού, εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων σε εκρηκτικές ατμόσφαιρες. Οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός ATEX διαφέρουν ουσιωδώς από τον συμβατικό ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, τόσο ως προς την κατασκευή όσο και ως προς τις απαιτήσεις εγκατάστασης, ελέγχου και επιθεώρησης.

Η επιθεώρηση ηλεκτρολογικών συστημάτων σε περιβάλλον ATEX απαιτεί συγκεκριμένη μεθοδολογία, υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης και αποδεδειγμένη εμπειρία. Δεν πρόκειται για συμβατικό ηλεκτρολογικό έλεγχο, αλλά για εξειδικευμένη διαδικασία αξιολόγησης κινδύνου, στην οποία η τεχνική κρίση του επιθεωρητή είναι καθοριστικής σημασίας.

Στην ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ, η επιθεώρηση ηλεκτρολογικών συστημάτων ATEX υλοποιείται από πιστοποιημένους επιθεωρητές με πολυετή εμπειρία σε σύνθετα και απαιτητικά βιομηχανικά περιβάλλοντα, με έμφαση στην ουσιαστική πρόληψη και όχι στην εκ των υστέρων διαχείριση συνεπειών. Ειδικότερα, στην εκπόνηση μελέτης ΑΤΕΧ συμμετέχουν εξειδικευμένα στελέχη διαφόρων ειδικοτήτων (μηχανολόγοι, ηλεκτρολόγοι, χημικοί μηχανικοί, κλπ.), ώστε να καλύπτονται πλήρως όλα τα γνωστικά αντικείμενα που απαιτούνται ανάλογα με τις δραστηριότητες της εκάστοτε επιχείρησης καθώς και οι απαιτήσεις της νομοθεσίας για ένα ασφαλή εργασιακό περιβάλλον.