Σας ενημερώνουμε σχετικά με την έκδοση της Εγκυκλίου Δ1(δ)/Γ.Π.οικ.58614/24-12-2025 του Υπουργείου Υγείας «Προστασία από τη νόσο των λεγεωναρίων σε νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων» , κατ' εφαρμογή της Οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 της 16ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 2020 (L435/1, 23.12.2020). Παράλληλα το Υπουργείο Υγείας είχε εκδώσει και την Εγκύκλιο Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 25008 /01-05-2024 «Εκτίμηση κινδύνου των εσωτερικών (οικιακών) συστημάτων διανομής νερού ανθρώπινης κατανάλωσης σε εγκαταστάσεις προτεραιότητας – Εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 10 της υπ’ αριθμ. Δ1(δ<)/ΓΠ οικ. 27829/2023ΚΥΑ».

Με τις εγκυκλίους αυτές, οι οποίες εκδόθηκαν κατ' εφαρμογή της Οδηγίας για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, εισάγεται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ασφάλεια του νερού, βασισμένη στην εκτίμηση κινδύνου, η οποία θα καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα υδροδότησης, από τη λεκάνη απορροής, την υδροληψία, την επεξεργασία, την αποθήκευση, τη διανομή έως και το σημείο τήρησης των παραμέτρων ποιότητας.

Με τις παραπάνω εγκυκλίους προβλέπεται η υποχρέωση των υπευθύνων λειτουργίας τόσο των δομών υγείας (νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων) όσο και  των εγκαταστάσεων προτεραιότητας γενικότερα (μεγάλες μη οικιακές εγκαταστάσεις με πολλούς χρήστες δυνητικά εκτιθέμενους σε κινδύνους που σχετίζονται με το νερό) για διενέργεια εκτίμησης των ενδεχόμενων κινδύνων που απορρέουν από τα εσωτερικά (οικιακά) συστήματα διανομής, από κινδύνους όπως:

• η Legionella ή
• ο μόλυβδος ή
• γενικά τα υλικά σε επαφή με το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης (εκτίμηση κινδύνου εσωτερικών –οικιακών- συστημάτων διανομής).

Η Legionella ή νόσος των λεγεωνάριων, προκαλείται από τα υδρόφιλα μικρόβια της οικογένειας Legionella, με χαρακτηριστικότερο και πιο παθογόνο αντιπρόσωπο της οικογένειας την Legionella pneumophila, Το βακτήριο αυτό αναπτύσσεται σε συλλογές στάσιμου νερού (φυσικές  και τεχνητές), με ιδανικές συνθήκες πολλαπλασιασμού της να παρουσιάζονται στα δίκτυα διανομής νερού θερμοκρασίας υψηλότερης των 20^ο C.

Η μόλυνση του ανθρώπινου οργανισμού από το βακτήριο γίνεται δια μέσω εισπνοής μολυσμένων σταγονιδίων νερού όταν αυτά εισέρχονται με τη μορφή αερολύματος  (αερογενώς), όπως συμβαίνει για παράδειγμα από την κεφαλή των καταιωνιστήρων (ντους), τις βρύσες, τα συστήματα κλιματισμού.

Η Ελλάδα ως μεσογειακή χώρα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση λοιμώξεων από Legionella (θερμό κλίμα, λειτουργία κλιματιστικών, υψηλές θερμοκρασίες για μεγάλα χρονικά διαστήματα κ.λ.π). Κρίσιμες θεωρούνται οι μεγάλες χρονικές περίοδοι κατά τις οποίες, ειδικά οι ξενοδοχειακές μονάδες, παραμένουν κλειστές ή υπολειτουργούν, με αποτέλεσμα το νερό του δικτύου διανομής, που συνήθως μένει μπορεί να θεωρηθεί «στάσιμο», συνθήκη η οποία ευνοεί την ανάπτυξη της λεγεωνέλλας.

Τα συμπτώματα της νόσου εκδηλώνονται 2 με 10 ημέρες μετά τη μόλυνση. Η κλινική εικόνα συνήθως είναι αυτή της άτυπης πνευμονίας με εξελισσόμενη ακτινολογική εικόνα συχνά με συνύπαρξη κεφαλαλγίας, βραδυψυχισμού, μυαλγιών και γενικών φαινομένων που υποδηλώνουν τη συστηματικότητα της λοίμωξης. Αργότερα επηρεάζονται ζωτικά όργανα, ενώ υπάρχει περίπτωση να επηρεαστούν και οι νοητικές λειτουργίες. Η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει τις πιθανότητες επιβίωσης. Έχει θνητότητα 15% περίπου, ενώ στα ανοσοκατεσταλμένα άτομα και τα άτομα των καλούμενων ομάδων υψηλού κινδύνου η θνητότητα είναι μεγαλύτερη.

Στις δύο εγκυκλίους δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις εγκαταστάσεις προτεραιότητας όπως:

• νοσοκομεία,
• ιδιωτικές κλινικές,
• μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων,
• σωφρονιστικά ιδρύματα, ανεξαρτήτως μεγέθους και
• τουριστικές εγκαταστάσεις δυναμικότητας 250 κλινών και άνω,
• κατασκηνώσεις δυναμικότητας 250 ατόμων και άνω,
• δομές φιλοξενίας ομάδων πληθυσμού δυναμικότητας 250 ατόμων και άνω

Η σύνταξη εκτίμησης κινδύνου των εσωτερικών (οικιακών) συστημάτων διανομής των εγκαταστάσεων προτεραιότητας είναι υποχρεωτική τόσο για τις νέες εγκαταστάσεις προτεραιότητας (που πρόκειται να αδειοδοτηθούν), όσο και για τις υφιστάμενες σε λειτουργία (ήδη αδειοδοτημένες).

Η καταληκτική ημερομηνία διενέργειας της εν λόγω εκτίμησης κινδύνου είναι η 12η Ιανουαρίου 2029.

Σημειώνεται ότι η εκτίμηση κινδύνου των εσωτερικών (οικιακών) συστημάτων διανομής νερού εγκατάστασης προτεραιότητας αποτελεί υποχρεωτικό δικαιολογητικό που συνοδεύει την έκδοση ή την τροποποίηση της άδειας λειτουργίας ή της γνωστοποίησης της εγκατάστασης προτεραιότητας» και ότι η εκτίμηση κινδύνου κατατίθεται τόσο στον φορέα που αδειοδοτεί την εγκατάσταση όσο και στην Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Υγιεινής της οικείας Π.Ε..

Η υποχρέωση αυτή, όπως περιγράφεται παραπάνω και αναλυτικά στις επισυναπτόμενες εγκυκλίους είναι διαφορετική από την υποχρέωση παρακολούθησης της Legionella στο νερό που κυκλοφορεί στο εσωτερικό δίκτυο ύδρευσης όχι μόνο τουριστικών εγκαταστάσεων και ξενοδοχείων, αλλά και νοσοκομείων, κλινικών, κέντρων υγείας, οίκων ευγηρίας, φυλακών, στρατοπέδων κλπ. Η ανώτατη επιτρεπόμενη συγκέντρωση της Legionella (παραμετρική τιμή) είναι 1000 cfu/L.

Η ελάχιστη συχνότητα δειγματοληψίας και αναλύσεων για τη Legionella είναι μία φορά το εξάμηνο (2 φορές ετησίως) και η ευθύνη για τη δειγματοληψία, ανάλυση και λήψη επανορθωτικών μέτρων ανήκει στους υπευθύνους λειτουργίας των εγκαταστάσεων των κτιρίων. Οι εν λόγω υπεύθυνοι λειτουργίας διασφαλίζουν την εφαρμογή αποτελεσματικών και αναλογικών προς τον κίνδυνο μέτρων ελέγχου και διαχείρισης για την πρόληψη και την αντιμετώπιση τυχόν εκδηλώσεων της νόσου.

Για περισσότερες πληροφορίες επί της διαδικασίας, ανατρέξτε στις συνημμένες εγκυκλίους.

Η διεπιστημονική ομάδα της ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ, που αποτελείται από μηχανικούς όλων των ειδικοτήτων και ιατρούς εργασίας, είναι στη διάθεση των επιχειρήσεων για υποστήριξή τους σε κάθε θέμα που άπτεται ζητημάτων Ασφάλειας & Υγείας και συγκεκριμένα για την εκπόνηση μελέτης εκτίμησης κινδύνου για έκθεση στην λεγεωνέλλα  και πρόληψης εμφάνισης της νόσου των λεγεωναρίων.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να απευθύνεστε στη ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Ε.Π.Ε. (Θεσσαλονίκη: 2310 – 552562, email: [email protected], Αθήνα : 210 - 9580000, www.exyppsamaras.gr)

του Μιχάλη Καργάκη
Ιατρικού Επιστημονικού Υπεύθυνου
της ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ