Πολιτικές για την καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας

H υιοθέτηση και εκπόνηση πολιτικών για την καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης, αλλά και για τη διαχείριση σχετικών καταγγελιών εντός της επιχείρησης αποτελεί υποχρέωση των επιχειρήσεων που απασχολούν πάνω από 20 εργαζόμενους. Το γεγονός αυτό λειτουργεί ως σημαντικό εργαλείο στην αντιμετώπιση δύο εκ των πιο διαδεδομένων ψυχοκοινωνικών κινδύνων, δηλαδή τη βία και την παρενόχληση στον κόσμο της εργασίας. Ταυτόχρονα, για μεγαλύτερες επιχειρήσεις οι δύο αυτές πολιτικές αποτελούν περιεχόμενο των Επιχειρησιακών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας ή των Κανονισμών Εργασίας.

Υπενθυμίζεται ότι η καταληκτική ημερομηνία για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής από την πλευρά των επιχειρήσεων , σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου 4808/2021, ήταν η 19η Σεπτεμβρίου 2021. Ο προσφάτως δημοσιευμένος Νόμος 4808/2021 για την Προστασία της Εργασίας, ο οποίος ταυτόχρονα κυρώνει την Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), στοχεύει στην εξάλειψη της βίας και της κάθε είδους παρενόχλησης (ηθικής, ψυχικής, σεξουαλικής) στους εργασιακούς χώρους. Εν τω μεταξύ, είμαστε σε αναμονή της έκδοσης από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων υποδειγμάτων των πολιτικών αυτών.

Η βία και παρενόχληση στην εργασία, γνωστή και ως «σύνδρομο mobbing» ή εργασιακός εκφοβισμός, αποτελούν τη βασικότερη κατηγορία ψυχοκοινωνικών κινδύνων και εμφανίζονται με πολλές και διαφορετικές μορφές. Μπορούν δε να απειλήσουν κάθε εργαζόμενο, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, επαγγελματικών δεξιοτήτων, μορφωτικού επιπέδου, αλλά και ιεραρχικής θέσης.

Σύμφωνα με την Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) ο όρος “βία και παρενόχληση” στον κόσμο της εργασίας αναφέρεται σε μια σειρά από απαράδεκτες μορφές συμπεριφοράς και πρακτικές ή απειλές αυτών, είτε εκδηλώνονται μεμονωμένα ή κατ’ επανάληψη, οι οποίες αποσκοπούν, οδηγούν ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλάβη και περιλαμβάνει την έμφυλη βία και παρενόχληση. Ο όρος δε «έμφυλη βία και παρενόχληση» σημαίνει βία και παρενόχληση, που στοχεύουν σε άτομα λόγω του φύλου τους ή επηρεάζει δυσανάλογα άτομα συγκεκριμένου φύλου και περιλαμβάνει τη σεξουαλική παρενόχληση.

Το «σύνδρομο mobbing» περιγράφει την κατ' επανάληψη υβριστική συμπεριφορά εντός ή εκτός της επιχείρησης, η οποία εκδηλώνεται με εκφοβιστικές ενέργειες, λόγια ή τρόπους οργάνωσης της εργασίας και στοχεύει στη διαμόρφωση ενός εχθρικού, ταπεινωτικού περιβάλλοντος, που προσβάλει την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη σωματική-ψυχική ακεραιότητα του εργαζομένου, προκειμένου να προκαλέσει την παραίτησή του (Σάκουλα, Μπελαλή & Σταθαρού, 2014). 

Το εργασιακό άγχος, οι συγκρούσεις, που δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν ορθολογικά μέσα στην ομάδα, οι αρνητικές εργασιακές συνθήκες, αλλά και τα προσωπικά κίνητρα του θύτη (στοιχεία χαρακτήρα, προσωπικότητα) αποτελούν παράγοντες, που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη φαινομένων βίας και ηθικής παρενόχλησης.

Το σύνδρομο του εργασιακού εκφοβισμού ή «σύνδρομο mobbing»  έχει εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες για την ίδια την επιχείρηση. Δε «δηλητηριάζει» μόνο τον εργαζόμενο -  στόχο, αλλά και όλο το εργασιακό κλίμα, καθώς παρατηρούνται μειωμένη αφοσίωση, υψηλά επίπεδα αποχής, απώλεια κινήτρων, οράματος, ενθουσιασμού, δημιουργικότητας, πίστης, ικανοποίησης και ήθους. Αναφορικά με την παραγωγικότητα, υπολογίζεται ότι το επίπεδο απόδοσης του θύματος μειώνεται κατά 80%, ενώ παράλληλα η υποψία του εκφοβισμού καθιστά όλους τους εργαζόμενους αφυπνισμένους σε μη παραγωγικές διεργασίες, μπερδεμένους και εξαντλημένους (Khoo, 2010, Κωνσταντινίδης, 2011). Σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη το «σύνδρομο mobbing» αναγνωρίζεται ως επαγγελματική νόσος.

Ο Νόμος 4808 θέτει ένα σύγχρονο πλαίσιο για την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την καταπολέμηση των μορφών συμπεριφοράς βίας και παρενόχλησης, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος εργασίας το οποίο σέβεται, προωθεί και διασφαλίζει το δικαίωμα κάθε προσώπου σε έναν κόσμο εργασίας χωρίς βία και παρενόχληση.

Συγκεκριμένα απαγορεύεται κάθε μορφής βία και παρενόχληση, που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια της εργασίας είτε συνδέεται με αυτήν είτε προκύπτει από αυτήν, συμπεριλαμβανομένης της βίας και παρενόχλησης λόγω φύλου και της σεξουαλικής παρενόχλησης.

Έρχεται δε να υιοθετήσει μέτρα και ρυθμίσεις για την παρενόχληση και τη βία στην εργασία και να προστατέψει εργαζόμενους και άλλα άτομα στον κόσμο της εργασίας,  τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, ανεξάρτητα από το καθεστώς με το οποίο εργάζονται. Δηλαδή στο πεδίο εφαρμογής του Νόμου εμπίπτουν μισθωτοί,  απασχολούμενοι με σύμβαση έργου, ανεξάρτητων υπηρεσιών, έμμισθης εντολής, απασχολούμενοι μέσω τρίτων παρόχων υπηρεσιών, καθώς και καταρτιζόμενοι, μαθητευόμενοι, εθελοντές, εργαζόμενοι των οποίων η σχέση εργασίας έχει λήξει, καθώς και άτομα που αιτούνται εργασία και εργαζόμενοι στην άτυπη οικονομία.

Με το Νόμο 4808 ενισχύεται η έννοια των ψυχοκοινωνικών κινδύνων μέσω της υποχρέωσης του εργοδότη να τους αξιολογεί -μεταξύ άλλων τους κινδύνους της βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης- και να λαμβάνει μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο και περιορισμό αυτών.

Τέλος, ενισχύονται οι αρμοδιότητες του ιατρού εργασίας, αφού στις συμβουλευτικές του αρμοδιότητες εμπίπτουν σαφώς και τα ζητήματα της πρόληψης της βίας και παρενόχλησης.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ

Οι εργοδότες, ανεξάρτητα από τον αριθμό εργαζομένων που απασχολούν, υποχρεούνται να:

α) να παραλαμβάνουν, να διερευνούν και να διαχειρίζονται κάθε καταγγελία ή σχετική αναφορά επιδεικνύοντας μηδενική ανοχή στη βία και παρενόχληση, με εμπιστευτικότητα και με τρόπο που σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, καθώς και να μην παρεμποδίζουν την παραλαβή, τη διερεύνηση και τη διαχείριση των καταγγελιών ή αναφορών αυτών,

β) να παρέχουν συνδρομή και πρόσβαση σε κάθε αρμόδια δημόσια, διοικητική ή δικαστική αρχή, κατά την έρευνα τέτοιου είδους περιστατικού ή συμπεριφοράς

γ) να παρέχουν στους εργαζομένους πληροφορίες σχετικές με τους πιθανούς κινδύνους βίας και παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο και με τα σχετικά μέτρα πρόληψης και προστασίας

δ) να αναρτούν στον χώρο εργασίας και να καθιστούν προσβάσιμη ενημέρωση για τις διαδικασίες που υφίστανται σε επίπεδο επιχείρησης για την καταγγελία και την αντιμετώπιση τέτοιων μορφών συμπεριφοράς, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας για τις αρμόδιες, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, διοικητικές και δικαστικές αρχές.

Ειδικότερα οι επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από είκοσι (20) άτομα υποχρεούνται:

  • να υιοθετούν πολιτική για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, στην οποία να δηλώνεται η μηδενική ανοχή σε αυτές τις μορφές συμπεριφοράς και να προσδιορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των εργαζομένων και του εργοδότη για την πρόληψη και αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών ή μορφών συμπεριφοράς. Η πολιτική αυτή μπορεί να εντάσσεται σε ή να συνοδεύεται από πολιτική για την προώθηση της ισότητας ευκαιριών και την καταπολέμηση των διακρίσεων και περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον:

α) εκτίμηση των κινδύνων βίας και παρενόχλησης στην εργασία (προσάρτημα στην Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου)

β) μέτρα για την πρόληψη, τον έλεγχο, τον περιορισμό και την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών, καθώς και για την παρακολούθηση τέτοιων περιστατικών ή μορφών συμπεριφοράς,

γ) ενέργειες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του προσωπικού,

δ) πληροφορίες για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των εργαζομένων και του εργοδότη, καθώς και για τη σχετική διαδικασία,

ε) ορισμό ενός προσώπου ως προσώπου αναφοράς («συνδέσμου») σε επίπεδο επιχείρησης, αρμόδιου για να καθοδηγεί και να ενημερώνει τους εργαζομένους για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία,

στ) την προστασία της απασχόλησης και την υποστήριξη εργαζομένων θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας,

  • να υιοθετούν πολιτική για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών για περιστατικά βίας και παρενόχλησης, στην οποία να περιγράφεται η διαδικασία υποδοχής και εξέτασης των καταγγελιών αυτών, κατά τρόπο που διασφαλίζει την προστασία του θύματος και τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οι παραπάνω πολιτικές  είναι αντικείμενο συλλογικών διαπραγματεύσεων ως περιεχόμενο της Επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας ή του Κανονισμού Εργασίας ή καταρτίζονται από τον εργοδότη -κατόπιν διαβούλευσης με τους εκπροσώπους της πλέον αντιπροσωπευτικής συνδικαλιστικής οργάνωσης της επιχείρησης ή της εκμετάλλευσης ή με το συμβούλιο εργαζομένων- και, εφόσον δεν υπάρχουν συνδικαλιστικές οργανώσεις και συμβούλιο εργαζομένων, κατόπιν ενημέρωσης των εργαζομένων και ανάρτησης του σχεδίου πολιτικής στον χώρο εργασίας ή γνωστοποίησής του, προκειμένου να λάβει απόψεις. Ειδικά οι προβλέψεις για πειθαρχικά παραπτώματα, πειθαρχική διαδικασία και πειθαρχικές ποινές στο πλαίσιο ή σε συνέχεια καταγγελιών για περιστατικά βίας και παρενόχλησης στην εργασία αποτελούν υποχρεωτικό περιεχόμενο του Κανονισμού Εργασίας, εφόσον τέτοιος υπάρχει ή υπάρχει υποχρέωση κατάρτισης τέτοιου.

Για τις επιχειρήσεις που υποχρεούνται να διαθέτουν Κανονισμό Εργασίας, δηλαδή για όσες απασχολούν πάνω από 70 εργαζόμενους, υπάρχει η υποχρέωση στον Κανονισμό αυτό να προστεθούν οι παραπάνω πολιτικές για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία και  για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών για περιστατικά βίας και παρενόχλησης.

Η ΕΞΥΠΠ ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ μέσω του ανθρώπινου δυναμικού της είναι στην διάθεση των επιχειρήσεων να ενημερώσει σχετικά με τα θέματα αυτά και να παρέχει υποστήριξη ως προς την εκπόνηση των πολιτικών για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία και για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών για περιστατικά βίας και παρενόχλησης, αλλά και ως προς την εκπόνηση Κανονισμών Εργασίας.

 

Για τη ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ

Βιβή Μιξαφέντη,
χημικός μηχανικός,
διευθύντρια Υπηρεσιών Υγείας & Ασφάλειας Εργασίας

LOCATION

  • ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

  • 26ης Οκτωβρίου 43, LIMANI CENTER

  • T.K. 546 27

  • ΑΘΗΝΑ

  • Πανεπιστημίου 10, Σύνταγμα

  • T.K. 106 71

CONTACT

twitter
facebook
samaras